Kanser Perut: Panduan Lengkap

Apakah Kanser Perut?

Kanser perut, atau juga dikenali sebagai kanser gastrik, adalah sejenis kanser yang bermula di lapisan dinding perut. Sel kanser terbentuk apabila sel normal dalam perut mengalami perubahan genetik yang menyebabkan ia membahagi tanpa kawalan, lalu membentuk ketumbuhan (tumor) yang berpotensi merebak ke bahagian tubuh lain.

Di seluruh dunia, kanser perut merupakan antara penyebab utama kematian akibat kanser, terutama di negara-negara Asia Timur seperti Jepun, Korea Selatan, dan China. Di Malaysia, walaupun tidak setinggi kadar di negara tersebut, ia tetap menjadi masalah kesihatan yang serius, terutamanya dalam kalangan individu berusia 50 tahun ke atas.


Bagaimana Kanser Perut Berlaku?

Perut mempunyai beberapa lapisan tisu — daripada lapisan mukosa (lapisan paling dalam) hinggalah ke lapisan otot. Kanser perut biasanya bermula di lapisan mukosa sebelum menembusi lapisan yang lebih dalam.

Untuk memudahkan gambaran, bayangkan perut seperti dinding rumah. Lapisan cat luar adalah mukosa, lapisan bata adalah tisu otot, dan lapisan dalam adalah sokongan struktur. Jika lapisan cat mula rosak dan berkulat, lama-kelamaan kulat itu boleh menembusi bata dan akhirnya merosakkan keseluruhan dinding. Begitulah kanser perut merebak — bermula secara kecil di permukaan, tetapi boleh menembusi lapisan lebih dalam serta merebak ke organ berdekatan seperti hati, pankreas, atau usus.


Punca-Punca Kanser Perut

  1. Jangkitan Helicobacter pylori
    Bakteria ini menyebabkan keradangan kronik pada lapisan perut. Jika dibiarkan tanpa rawatan, ia boleh menyebabkan perubahan prakanser pada sel perut.
  2. Pengambilan makanan tinggi garam dan diproses
    Makanan seperti daging salai, jeruk, dan makanan tinggi nitrit meningkatkan risiko mutasi sel.
  3. Sejarah keluarga
    Mereka yang mempunyai ahli keluarga terdekat menghidap kanser perut berisiko lebih tinggi. Faktor genetik dan gaya hidup yang serupa memainkan peranan.
  4. Merokok
    Bahan kimia dalam rokok merosakkan DNA sel perut dan mempercepatkan proses mutasi.
  5. Penyakit gastrik kronik atau anemia pernicious
    Keadaan ini merosakkan lapisan perut secara berterusan, memudahkan pembentukan sel tidak normal.

Faktor Risiko

Sesiapa sahaja boleh mendapat kanser perut, tetapi risiko lebih tinggi pada:

  • Usia 50 tahun ke atas
  • Lelaki berbanding wanita
  • Perokok tegar
  • Pemakanan tinggi garam, rendah sayur dan buah
  • Mempunyai sejarah keluarga kanser perut
  • Menghidap gastrik kronik atau ulser perut lama
  • Jangkitan H. pylori yang tidak dirawat

Simptom Kanser Perut

Pada peringkat awal, kanser perut sering tidak menunjukkan gejala jelas, menyebabkan ramai pesakit didiagnosis pada tahap lanjut. Antara simptom yang biasa dilaporkan:

  • Sakit atau rasa tidak selesa di bahagian perut – berpunca daripada pertumbuhan tumor yang menekan dinding perut.
  • Hilangan selera makan – perubahan metabolisme badan akibat kanser menyebabkan rasa kenyang lebih cepat.
  • Kehilangan berat badan tanpa sebab – badan membakar tenaga lebih cepat dan penyerapan nutrien terganggu.
  • Loya dan muntah – tumor yang membesar boleh menyekat laluan makanan.
  • Perut kembung selepas makan sedikit – disebabkan ruang dalam perut berkurang akibat kehadiran tumor.

Apabila penyakit semakin teruk, tanda-tanda berikut mungkin berlaku:

  • Muntah berdarah atau muntah berwarna seperti kopi pekat – menandakan pendarahan dalam perut.
  • Najis berwarna hitam (melena) – darah yang dicerna dalam usus.
  • Sakit perut yang berterusan dan semakin teruk – menandakan penyebaran kanser.
  • Lemah, pucat, dan cepat penat – akibat anemia daripada kehilangan darah kronik.

Penyakit Lain dengan Simptom yang Sama

Banyak penyakit lain menyerupai gejala kanser perut, termasuk:

  1. Gastritis kronik – keradangan lapisan perut yang menyebabkan sakit perut, loya, dan hilang selera.
  2. Ulser peptik – luka pada dinding perut atau usus kecil dengan gejala sakit perut dan muntah.
  3. Refluks gastroesofagus (GERD) – asid perut naik ke esofagus, menyebabkan pedih ulu hati.
  4. Dispepsia fungsional – masalah pencernaan tanpa punca organik yang jelas.
  5. Kanser pankreas atau esofagus – gejala seperti hilang berat badan, muntah, dan sakit perut juga boleh berlaku.

Ujian untuk Mengesahkan Kanser Perut

Kaedah paling tepat (gold standard) untuk diagnosis ialah endoskopi gastrik.

Prosesnya:

  • Tiub fleksibel dengan kamera kecil dimasukkan melalui mulut hingga ke perut.
  • Doktor memeriksa dinding perut dan mengambil sampel tisu (biopsi).
  • Sampel ini dianalisis di makmal untuk mengesan sel kanser.

Ujian lain yang membantu termasuk:

  • CT scan – menilai penyebaran kanser.
  • Endoscopic ultrasound – mengukur kedalaman tumor.
  • Ujian darah – memeriksa anemia atau penanda tumor tertentu.

Rawatan Kanser Perut

Rawatan bergantung pada tahap kanser, kesihatan keseluruhan, dan lokasi tumor.

1. Pembedahan (Rawatan Utama)

  • Gastrectomy separa – membuang sebahagian perut yang terlibat.
  • Gastrectomy total – membuang keseluruhan perut dan menyambungkan esofagus terus ke usus kecil.

Pembedahan memberi peluang sembuh paling tinggi jika kanser masih terhad pada perut.

2. Kemoterapi

Digunakan sebelum pembedahan (neoadjuvan) untuk mengecilkan tumor atau selepas pembedahan (adjuvan) untuk membunuh sel kanser yang mungkin tertinggal.

3. Radioterapi

Jarang digunakan bersendirian, tetapi berkesan jika digabungkan dengan kemoterapi.

4. Terapi Sasaran dan Imunoterapi

Bagi kanser perut yang mempunyai mutasi gen tertentu atau penanda seperti HER2 positif, ubat seperti trastuzumab boleh digunakan.

Prognosis dan Kadar Kelangsungan Hidup

Prognosis kanser perut bergantung pada beberapa faktor:

  1. Tahap Kanser Semasa Diagnosis
    • Tahap awal (kanser hanya pada lapisan mukosa) mempunyai peluang sembuh yang sangat tinggi selepas pembedahan, dengan kadar kelangsungan hidup 5 tahun mencecah 60–70%.
    • Tahap pertengahan (merebak ke lapisan otot dan nodus limfa berhampiran) menurun kepada sekitar 30–40%.
    • Tahap lanjut (metastasis ke organ lain seperti hati atau paru-paru) biasanya kurang daripada 10%.
  2. Keadaan Kesihatan Umum Pesakit
    Pesakit dengan kesihatan umum yang baik lebih mudah menerima rawatan intensif seperti pembedahan besar atau kemoterapi agresif.
  3. Jenis Sel Kanser
    • Jenis intestinal biasanya tumbuh lebih perlahan dan mempunyai prognosis lebih baik.
    • Jenis diffuse lebih agresif dan sukar dirawat.
  4. Respon Terhadap Rawatan
    Ada pesakit yang menunjukkan tindak balas baik terhadap kemoterapi dan terapi sasaran, sekali gus meningkatkan tempoh kelangsungan hidup.

Kesimpulannya, jika kanser perut dikesan awal, peluang sembuh adalah jauh lebih tinggi. Namun, kebanyakan kes di Malaysia dikesan lewat kerana simptom awal yang kabur, menyebabkan prognosis menjadi lebih rendah.


Pencegahan Kanser Perut

Pencegahan melibatkan gabungan perubahan gaya hidup, pemakanan sihat, dan pemeriksaan kesihatan berkala.

  1. Rawat Jangkitan Helicobacter pylori
    • Jika dikesan melalui ujian darah atau nafas, antibiotik dan ubat pengurang asid digunakan untuk membasmi bakteria.
    • Merawat H. pylori mengurangkan risiko kanser perut secara signifikan.
  2. Amalkan Diet Sihat
    • Kurangkan makanan tinggi garam, makanan jeruk, daging salai, dan makanan diproses.
    • Lebihkan buah-buahan dan sayur-sayuran yang kaya antioksidan untuk melindungi sel daripada kerosakan DNA.
  3. Berhenti Merokok dan Kurangkan Alkohol
    • Merokok meningkatkan risiko pelbagai jenis kanser, termasuk perut.
    • Alkohol berlebihan menyebabkan keradangan kronik pada lapisan perut.
  4. Pemeriksaan Kesihatan Berkala
    • Jika ada sejarah keluarga, jalani pemeriksaan endoskopi secara berkala.
    • Negara seperti Jepun dan Korea Selatan mempunyai program saringan yang berjaya mengesan kanser pada peringkat awal.

Komplikasi Kanser Perut

Jika tidak dirawat atau dikesan lewat, kanser perut boleh menyebabkan pelbagai komplikasi serius:

  1. Pendarahan Dalaman
    • Tumor yang membesar boleh merosakkan salur darah di perut, menyebabkan muntah berdarah atau najis hitam.
  2. Halangan Laluan Makanan
    • Tumor di bahagian hujung perut boleh menyekat makanan daripada masuk ke usus kecil, menyebabkan muntah berulang.
  3. Penyebaran Kanser (Metastasis)
    • Sel kanser boleh merebak ke hati, paru-paru, tulang, atau otak, menyebabkan gejala tambahan seperti sakit tulang, batuk darah, atau kekeliruan.
  4. Kekurangan Nutrisi
    • Apabila perut tidak dapat berfungsi dengan baik, penyerapan zat terganggu, menyebabkan malnutrisi dan kelemahan teruk.

Pemulihan Selepas Rawatan Kanser Perut

Proses pemulihan bergantung pada jenis rawatan yang diterima, tetapi beberapa aspek penting termasuk:

  1. Pemulihan Fizikal
    • Selepas pembedahan, pesakit mungkin memerlukan 2–6 minggu untuk pulih sepenuhnya.
    • Latihan fisioterapi membantu menguatkan otot dan mengembalikan stamina.
  2. Penyesuaian Pemakanan
    • Jika sebahagian besar perut dibuang, pesakit perlu makan dalam jumlah kecil tetapi kerap.
    • Elakkan makanan terlalu manis atau berlemak yang boleh menyebabkan dumping syndrome (loya, cirit-birit selepas makan).
  3. Pemantauan Kesihatan Berkala
    • Endoskopi dan imbasan berkala penting untuk memastikan kanser tidak berulang.
  4. Pengurusan Kesan Sampingan
    • Kemoterapi dan radioterapi boleh menyebabkan keletihan, keguguran rambut, dan loya — ini memerlukan ubat tambahan atau terapi sokongan.

Panduan Sokongan Kepada Pesakit Kanser Perut

  1. Sokongan Emosi
    • Diagnosis kanser boleh menyebabkan tekanan mental dan kemurungan. Kaunseling atau terapi kumpulan boleh membantu.
  2. Sokongan Pemakanan
    • Pakar dietetik membantu merancang menu yang sesuai untuk memastikan pesakit mendapat nutrien mencukupi walaupun selera makan berkurang.
  3. Sokongan Komuniti
    • Menyertai kumpulan sokongan pesakit kanser membolehkan pesakit berkongsi pengalaman dan strategi menghadapi cabaran rawatan.
  4. Peranan Keluarga
    • Keluarga perlu memberikan sokongan fizikal (membantu penjagaan harian) dan emosi (memberi motivasi dan dorongan).
  5. Perancangan Kewangan dan Rawatan
    • Rawatan kanser memerlukan kos tinggi. Perancangan awal membantu mengurangkan beban kewangan melalui insurans atau bantuan kerajaan.

Rujukan

  1. National Cancer Institute. Stomach Cancer Treatment (PDQ®)–Patient Version. Updated 2024. https://www.cancer.gov/types/stomach/patient/stomach-treatment-pdq
  2. World Health Organization (WHO). Cancer Fact Sheet – Stomach Cancer. 2023. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer
  3. American Cancer Society. Stomach Cancer Overview. 2024. https://www.cancer.org/cancer/stomach-cancer/about/what-is.html
  4. Mayo Clinic. Stomach Cancer – Symptoms and Causes. 2024. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/stomach-cancer/symptoms-causes/syc-20352438
  5. Cancer Research UK. Stomach Cancer. 2023. https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/stomach-cancer

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top